Replikasyonla DR: Hyper-V Replica, Veeam ve Depolama Replikasyonu

2 TB’lık bir SQL sunucusunu yedekten geri yüklemek, diskleri yedek deposundan üretim depolamasına geri taşımak demektir; bu iş saatler sürer ve RTO’yu çoğu zaman bu süre belirler. Replikasyon makinenin güncel kopyasını ikinci sitede kapalı halde hazır bekletir. Kurtarma bir “taşıma” işi olmaktan çıkar, “açma” işine döner. Aşağıda Hyper-V Replica, Veeam replikasyonu ve depolama düzeyi replikasyonu; failover, failback, IP yönetimi ve bant genişliği hesabıyla birlikte sahada karşılaştığımız haliyle anlatıyoruz.

Yedek ile replika aynı şey değil

Replika yedeğin yerini tutmaz. Kaynakta ne olursa (silinen tablo, şifrelenen dosya sunucusu) birkaç dakika içinde hedefe de yazılır; geri dönüş penceresi saatlerle, en fazla birkaç günle sınırlıdır. Fidye yazılımı replikaya da ulaşır. Haftalar, aylar geriye dönebilen ve değiştirilemeyen kopya yedeğin işidir.

Doğru soru “yedek mi replika mı” değil, “hangi sistem replika istiyor” sorusudur. RTO’su birkaç saatin altında olan sistemler replikayla, geri kalanlar yedekten geri yüklemeyle korunur. Sistemlerin hedeflere göre nasıl eşleneceğini RPO/RTO hedefine göre teknoloji seçimi yazısında anlattık; kopya sayısı ve ortam çeşitliliği için 3-2-1-1-0 yedekleme kuralı yazısına bakın.

Hyper-V Replica nasıl çalışır

Hyper-V Replica, Windows Server ile gelen ve ek lisans istemeyen asenkron bir VM replikasyon özelliğidir. Birincil sunucu VM’nin disk yazmalarını bir replika günlüğünde (.hrl) toplar, seçilen aralıkta bu günlüğü replika sunucusuna gönderir. Replika tarafında VM kapalı durur, günlükler disklerine uygulanır.

Temel parametreler

• Replikasyon sıklığı: 30 saniye, 5 dakika veya 15 dakika. Bu değer gerçek RPO’nun alt sınırıdır; hat yetişemezse gecikme büyür ve konsolda uyarı görmeye başlarsınız.
• Ek kurtarma noktaları: Saatlik noktalar 24 saate kadar tutulabilir. En son duruma değil, birkaç saat önceki temiz duruma dönmek için gereklidir.
• Uygulama tutarlı anlık görüntü: VSS ile saat cinsinden belirlenen aralıklarla alınır. Diğer noktalar crash-consistent’tir; SQL Server ve Exchange gibi iş yükleri için en az birkaç saatte bir VSS noktası alın.
• Kimlik doğrulama: Kerberos (HTTP, varsayılan port 80) veya sertifika (HTTPS, varsayılan port 443). Etki alanı dışındaki ya da güvenilmeyen bir sitedeki replika sunucu için sertifika kullanılır.
• Genişletilmiş replikasyon: Replika sunucudan üçüncü bir sunucuya ikinci bir kopya zinciri kurulabilir.

Failover cluster üzerindeki VM’ler için kümede Hyper-V Replica Broker rolü yapılandırılır; replika hedefi tek bir düğüm değil, bu istemci erişim noktası olur. Sahada en sık gördüğümüz hata burada: Broker kurulmadan düğüm adına replikasyon açılır, VM başka düğüme taşınınca replikasyon kopar.

PowerShell ile kurulum

# Replika sunucuda: replikasyonu kabul et (Kerberos, HTTP)
Set-VMReplicationServer -ReplicationEnabled $true `
  -AllowedAuthenticationType Kerberos `
  -ReplicationAllowedFromAnyServer $true `
  -DefaultStorageLocation "D:\Hyper-V\Replica"
Enable-NetFirewallRule -DisplayName "Hyper-V Replica HTTP Listener (TCP-In)"

# Birincil sunucuda: VM için replikasyonu etkinleştir
Enable-VMReplication -VMName "SQL01" `
  -ReplicaServerName "hv-dr01.contoso.local" -ReplicaServerPort 80 `
  -AuthenticationType Kerberos -ReplicationFrequencySec 300 `
  -RecoveryHistory 4 -VSSSnapshotFrequencyHour 2
Start-VMInitialReplication -VMName "SQL01"

# Durum ve sağlık
Get-VMReplication
Measure-VMReplication -VMName "SQL01"

İlk replikasyon büyük VM’lerde WAN hattını günlerce doldurabilir. Bu durumda ilk kopyayı harici diske aktarıp DR sitesinde içe alın ya da replika sunucusunda önceden geri yüklenmiş bir kopyayı başlangıç noktası olarak kullanın. Hat günlerce dolu kalırsa diğer servisler de nefes alamaz.

Veeam replikasyonu

Veeam Backup & Replication, VM’yi hipervizör snapshot’ı üzerinden okur ve hedef host’ta kapalı duran bir replika VM’ye yazar. Hyper-V ve VMware vSphere için çalışır; kaynak ve hedef farklı depolama türlerinde olabilir. Hyper-V Replica’dan ayrıldığı noktalar:

• Merkezi orkestrasyon: Failover planıyla VM’ler belirli sırada ve gecikmelerle açılır; uygulama gruplarına göre sıralama tek ekrandan yönetilir.
• Re-IP kuralları ve ağ eşlemesi: Windows VM’lerde DR sitesindeki farklı alt ağa göre IP adresi kural tabanlı değiştirilir; kaynak ve hedef sanal ağlar eşlenir.
• Replica seeding/mapping: İlk kopya mevcut bir yedekten ya da hedefte zaten bulunan bir VM’den başlatılabilir.
• Yedekten replika: Replika, üretim VM’sine ikinci kez dokunmadan yedek zincirinden beslenebilir.
• Sürekli veri koruma (CDP): VMware vSphere’de I/O filtresiyle saniyeler düzeyinde RPO sağlar. Yazım tarihindeki sürümlerde CDP yalnızca vSphere için sunuluyor; Hyper-V desteğini kullandığınız sürümün dokümanından doğrulayın.

Snapshot tabanlı çalıştığı için zamanlanmış replikasyonun pratik alt sınırı dakikalar düzeyindedir ve her çalışmada kaynakta kısa ömürlü bir snapshot oluşur. Yoğun yazan bir veritabanında bu snapshot’ın birleştirilmesi (commit) kısa bir duraksamaya yol açabilir; iş zamanlamasını buna göre yapın. VMware’de replika geri dönüş noktaları VM snapshot’ı olarak tutulduğundan saklanabilecek nokta sayısı sınırlıdır. Replikasyon performansını proxy ve repository yerleşimi belirler; ayrıntısı Veeam proxy ve repository tasarımı yazısında.

Depolama replikasyonu: senkron ve asenkron

Depolama düzeyinde replikasyon, sistem altyapısındaki LUN veya birim bloklarını hipervizörden bağımsız olarak karşı sitedeki diziye kopyalar. İki mod vardır:

• Senkron: Yazma iki dizide de tamamlanmadan uygulamaya onay dönmez. RPO sıfırdır, ama her yazmaya siteler arası gidiş-dönüş gecikmesi eklenir. Bu yüzden mesafe ve gecikme sınırlıdır; izin verilen RTT değerini üreticinin destek matrisinden alın, tahmin etmeyin.
• Asenkron: Yazma yerel dizide tamamlanır, değişiklikler belirli aralıklarla veya sürekli akışla gönderilir. Mesafe sınırı pratikte yoktur, RPO sıfırdan büyüktür.

Windows Server’daki Storage Replica bu iki modu dizi bağımsız sunar; Datacenter sürümünde tam, Standard sürümünde tek ortaklık ve en fazla 2 TB’lık tek birimle sınırlı olarak (Windows Server 2019 ve sonrası) kullanılabilir.

Depolama replikasyonunun iki sınırı var. Birincisi, kopya varsayılan olarak crash-consistent’tir; uygulama tutarlılığı için dizi snapshot’larının VSS ile koordine edilmesi gerekir. İkincisi, yalnız veri kopyalanır: VM kayıtları, ağ eşlemesi ve açılış sırası ayrıca orkestre edilmelidir (VMware ortamında bu işi Site Recovery Manager yapar). Bozuk ya da şifrelenmiş bloklar da aynı hızla karşıya geçer. Dizi bunu ayırt etmez.

Karşılaştırma tablosu

Küçük ve orta ölçekli Hyper-V ortamlarında Hyper-V Replica ile Veeam yedeğini birlikte kullanmak sık görülen, maliyeti düşük bir kurgudur. Sıfır veri kaybı gereken az sayıda sistem için senkron depolama replikasyonu, çok sayıda VM’nin sıralı açılması gerektiğinde Veeam failover planı öne çıkar.

Failover, failback ve IP yönetimi

Planlı failover

Bakım veya öngörülen bir kesinti öncesinde yapılır; veri kaybı olmaz. Hyper-V Replica’da sıra şöyledir:

# Birincil sunucuda: VM kapatılır, kalan değişiklikler gönderilir
Stop-VM -Name "SQL01"
Start-VMFailover -VMName "SQL01" -Prepare

# Replika sunucuda: failover, yön çevirme ve açılış
Start-VMFailover -VMName "SQL01"
Set-VMReplication -VMName "SQL01" -Reverse
Start-VM -Name "SQL01"

-Reverse sonrası eski birincil sunucu yeni replika hedefi olur. Failback, aynı adımların ters yönde tekrarıdır. Yön çevirmeyi unutup VM’yi DR sitesinde açık bırakmak sahada sık rastlanan bir eksiktir: makine çalışır ama artık kimse onu korumuyordur.

Plansız failover

Birincil site erişilemezken replika sunucuda Start-VMFailover çalıştırılır; gerekirse önceki bir kurtarma noktası seçilir. VM açılıp uygulama doğrulandıktan sonra Complete-VMFailover ile diğer kurtarma noktaları birleştirilir. Bu komuttan önce başka bir noktaya dönebilirsiniz. Sonrasında dönemezsiniz. Birincil site geri geldiğinde replikasyon ters yönde yeniden kurulur ve değişen bloklar karşılaştırılarak senkronize edilir.

Test failover

Start-VMFailover -AsTest replika sunucuda “SQL01 – Test” adlı geçici bir VM oluşturur; replikasyon kesilmez. Test VM’sini üretim ağına bağlamayın, izole bir sanal switch’e alın; aksi halde aynı ada ve IP’ye sahip iki makine üretimde çakışır. Test bitince Stop-VMFailover ile temizleyin.

IP adresi değişikliği

DR sitesi farklı bir alt ağdaysa iki yol vardır: alt ağı (VLAN’ı) iki site arasında genişletmek ya da failover sırasında IP değiştirmek. Hyper-V Replica, Windows konuklarda integration services üzerinden IP enjeksiyonu yapar:

Set-VMNetworkAdapterFailoverConfiguration -VMName "SQL01" `
  -IPv4Address 10.20.5.15 -IPv4SubnetMask 255.255.255.0 `
  -IPv4DefaultGateway 10.20.5.1 -IPv4PreferredDNSServer 10.20.5.10

IP değişince iş bitmez. DNS kayıtlarının TTL değerlerini önceden düşürün, uygulama yapılandırmalarındaki sabit IP’leri ve güvenlik duvarı kurallarını gözden geçirin, lisansı IP’ye bağlı yazılımları önceden listeleyin. Linux konuklarda ve statik ayarlı cihaz bağımlılıklarında IP değişikliği çoğunlukla betikle yapılır. Tatbikatta en çok takılan kalem genellikle uygulama içine gömülü bir IP adresi ya da eski TTL’li bir DNS kaydıdır.

Bant genişliği hesabı

Replikasyon hattı ortalama değişime göre değil, en yoğun saatteki değişime göre boyutlandırılır. Ölçüm için birkaç günlük disk yazma verisi toplayın: Hyper-V’de Measure-VMReplication çıktıları ve performans sayaçları, depolama dizisinde birim yazma istatistikleri.

Örnek hesap: En yoğun saatte toplam 18 GB değişim üreten bir VM grubu düşünelim. 18 GB × 8.192 = 147.456 Mbit; bunu 3.600 saniyeye bölünce yaklaşık 41 Mbit/s eder. Protokol ve şifreleme ek yükü için %20–30 pay ekleyin; sıkıştırma (Hyper-V Replica’da varsayılan olarak açıktır) bu ihtiyacı veri türüne göre azaltır. Tepe değeri taşıyamayan hat, yoğun saatlerde replikasyonu geciktirir ve RPO hedefini aşar. Gece yedek işleri de aynı hattı kullanıyorsa iki yükü birlikte hesaplayın.

İlk replikasyon ve yeniden senkronizasyon (resync) için ayrı bir plan yapın. Hyper-V Replica’da günlük birikimi belirli bir eşiği aşarsa replikasyon kritik duruma düşer ve tam resync gerekebilir; bu tüm diskin yeniden okunması demektir. Resync mesai saatine denk gelmesin.

Uygulama kontrol listesi

• Replikayla korunacak VM’ler ve hedef RPO değerleri listelendi.
• Uygulama tutarlı nokta sıklığı veritabanı sunucuları için ayrı belirlendi.
• DR sitesinde hesaplama, depolama ve lisans kapasitesi failover sonrası yükü taşıyacak düzeyde.
• IP stratejisi (genişletilmiş VLAN veya IP enjeksiyonu) ve DNS TTL değerleri belirlendi.
• Domain controller’lar Hyper-V Replica yerine AD replikasyonuyla DR sitesinde çalışır durumda.
• Test failover izole ağda en az üç ayda bir yapılıyor ve sonuç kaydediliyor.
• Replikasyon sağlığı izleme sistemine bağlandı; uyarı durumunda bildirim gidiyor.

Hyper-V küme tasarımı ile DR sitesinin boyutlandırması birlikte ele alınırsa replikasyon daha az sürpriz çıkarır; bu konularda sanallaştırma ve veri yönetimi ile yedekleme ve felaket kurtarma hizmet sayfalarımıza bakabilirsiniz. Microsoft’un resmi kurulum dokümanı: Set up Hyper-V Replica.

Sık sorulan sorular

Hyper-V Replica için hangi port ve güvenlik duvarı kuralları gerekir?

Kerberos kimlik doğrulamasında varsayılan HTTP 80, sertifika tabanlı kimlik doğrulamada HTTPS 443 kullanılır; port numaraları değiştirilebilir. Replika sunucusunda seçilen yönteme göre Hyper-V Replica HTTP veya HTTPS Listener (TCP-In) gelen kuralını etkinleştirin, siteler arası güvenlik duvarında da aynı portu birincil sunuculardan replika sunucularına açın.

Domain controller Hyper-V Replica ile korunmalı mı?

Önerdiğimiz yol DR sitesinde sürekli çalışan ek bir domain controller bulundurmak ve AD’nin kendi replikasyonuna güvenmektir. Windows Server 2012 ve sonrasında VM-GenerationID, replike edilmiş bir DC’nin failover’ını USN rollback riskine karşı korur; yine de replika DC’yi asıl kurtarma yolu olarak değil, izole ağdaki test failover tatbikatlarında kullanın.

Senkron depolama replikasyonu hangi durumda gerekir?

Sıfır veri kaybının iş açısından zorunlu olduğu, siteler arası gecikmenin üreticinin desteklediği sınırda kaldığı ve iki sitede uyumlu depolama dizisi bulunan ortamlarda anlamlıdır. Diğer durumlarda asenkron replikasyon daha düşük maliyetle yeterlidir.

Complete-VMFailover komutu ne zaman çalıştırılmalı?

Failover edilen VM açılıp uygulama doğrulaması tamamlandıktan sonra. Bu komut diğer kurtarma noktalarını birleştirir; çalıştırıldıktan sonra farklı bir kurtarma noktasına dönemezsiniz.